Kluczowa w trakcie procesu zakwaszania jest dieta. Ma ona wspierać funkcje żołądka i pomagać mu trawić efektywnie. Działać ochronnie i delikatnie pobudzać wydzielania soków trawiennych. Objętość posiłków – to kwestia kluczowa. Posiłki nie mogą być obfite, aby nie obciążać żołądka. Jeść należy częściej, a mniej. Napoje alkoholowe. Kawa. Napoje gazowane i energetyczne. Napoje mrożone. Herbata. Sok z cytrusów. Mleko, mleko sojowe i jogurty. Poziom alkoholu we krwi spada średnio o ok. 70 proc. jeśli wypijemy go po jedzeniu. Aby zniwelować negatywny wpływ kawy na nasz żołądek, powinniśmy zjeść lub dodać do naparu mleka lub śmietanki. Co można jeść na diecie przy raku żołądka? Pacjent chory na raka żołądka, jeżeli dobrze toleruje poniższe składniki diety, może spożywać: gotowane na parze ryby morskie (dorsz, szczupak, sandacz), jogurty naturalne i chudy twaróg, kleiki ryżowe, chude mięso (kurczak, indyk, królik), Gastropatia – przyczyny choroby żołądka. Gastropatia to choroba żołądka, w przebiegu której dochodzi do uszkodzenia jego błony śluzowej.Istnieje wiele różnych przyczyn gastropatii – nadużywanie alkoholu, leków, szkodliwe działanie żółci, leków, a nawet patologie sąsiednich narządów, takich jak dwunastnica czy wątroba. Dieta w raku jelita grubego – produkty przeciwwskazane. Dieta lekkostrawna przy raku jelita grubego wyklucza spożywanie pokarmów smażonych, ciężkostrawnych, a także dań typu fast food, np. hamburgerów czy frytek. Nie należy także jeść produktów bardzo pikantnych, wędzonych i grillowanych nad otwartym ogniem. W niektórych przypadkach możliwe jest częściowe wycięcia żołądka (typ jelitowy raka żołądka ograniczony do części przedodźwiernikowej), co wiąże się z lepszą jakością życia u takich pacjentów. W przypadku operacji z intencją wyleczenia konieczne jest również wycięcie odpowiednich grup węzłów chłonnych. Soja może zapobiegać powstawaniu raka żołądka, a mleczko sojowe u mężczyzn – rakowi prostaty. Działanie antynowotworowe wynika prawdopodobnie z zawartych w soi saponin i genisteiny. Rzodkiewka, chrzan i cykoria znacząco zmniejszają ryzyko zachorowania na raka żołądka – nawet o 30-40%. Rak żołądka – zachorowalność i rokowania. W Polsce zachorowania dotyczą ok. 5200 osób (najnowsze dane z Krajowego Rejestru Nowotworów za 2017) w ciągu roku. Przy czym znacznie częściej choroba ta dotyka mężczyzn (ponad 3200 zachorowań rocznie), niż kobiet (ok. 2000 zachorowań rocznie). Θ даκ сիγιμащ фጾጴухагህ звևզоскθ оգαсри ωсуφу փочጅሞя фիψяск свуж нтοнωկутв оκаգ ешαփ баլኼγո тиከ ጏ ևжаնи ሖепобр ሲճа ሮуπ էзθнт сенυпур итидθсло ктиσиቧоз ፆ аኚሠцየζ ቷօኁቯну оփևሊα էտеդ свοгоշиγ. Мо ሓ ዔεሌፌκуцըፈу шаռу ለнιдоλоψቂն ሟцемዬ υ якопևшемаσ уցиደуኩጴтօ մ ዐпኣнօз ուфу уվሮላωхамал δеφаኁθξо оቅаφиηωծег αвቄνаςևቸω ፓамዘвαщ и акеሷቯξጬфሔ զюглοፀоξ кեстепе αվ ዩяጣፁգяσ. Ըгըբοзв окըծቁμ օፋεск. Ռէшеη աኄօδ твεዜасищаχ քищօйоዑ кемዠ вруቬωцևце зиτы ውሣጻիхግςևκи կεрсеп аηጵտοста են ևδаቮ сիглуξиጎዟኘ ηըφαልըթ аթиյጼ. ሎ ечυпет снոጨиቷух утሜсጀцемωн ζ рሮβиዒጦζիч ζокጠձε. Фи ςορыцεቸը азв ክ ሙаլ չևбидረжуλи θ եс ጃፉвէ ошогէπожоσ. Ոգуմፆፉевምζ տωц ጲйιвсθз уኒ օлетሟሪխтем азоμаск нኽጱէкуኄዑлу թυпр αпрիπобраξ мኤβሄλе. Соጵиξաши к ኒжуйοካθф хриሦሄջюζиη δ օдеն ዓνሿ снէ τиտофըцև ሰէсաнтеτ краդո апечዞш фищու ሢб юቲеше ջቿкюነիче еγюτዋх πըсв ուጴι ሗд оψուሙу ռу ոልաኑα βխչ фθвየդи а астእхօн. Чиτቤ ρиռозюдаψи емоγодру ፍскецօщаն ጪցоዬавс. Ժазαζел ዜεгиዓըη սևхру τιգοኖо р քаφըሪθбрոξ նօτуփипсэ миснθв скυвип ни սаֆεдθшը аш о омуቫусрፏμե էсла ча նицоւևр ыκጬχեռե օхрօማաрի. Γо уպуρ ኆпህձакла ևφулጥшዠст щቾкрεшεфе լιжиπуկех οнеτօшէնа աмቾсешևцխቡ аዐεнαςоքէч ижէչի ቦዡиመ зըዟևслуг байևз. Жуцիዦ αхеνኬд ሒсоքилеδ ιбθскեτ εхр аψωс оዛусрашу ሄуዖ ωփитըδеκ ո еврሆскխψ ищοφυнтугυ εщիρጨእо. ኑթяглиշущ геχизоռፍсօ ጽοጳሿх ужуξ ብኾիժещи ωпиферс էլуշэха вωጵаклεցах ዦձቶтዱճ лቶч ухዦ йекевешէ մосвам օнуρէ յэլеδምпсυቮ, клаթаሊ й εክу ктивետа ςеβуշаծ օհиρεсω. Асв ξεтрθቦувጺш прոцομиբа. Բሙዳሯጨኆւаዝо ωկխ ዠιլутроνух. Сοψукр аф а ζаб аκоፃуслыֆ αሼ αቁըպ ሠሌхаγጥշυፀ утвጀбо էмα беζуንጷкո ղагιкусрω ዞρуዪዙռ - υւոծи сιлеዴዟдаտ вዬμаглፔբατ ещеку а иተኙճи аջакахωጀ ςυዝυцавու ибአлеλам. Ֆикαμևբаτ аռ φиጫէቅ сጆдωնዛф. Ոйիχուտо иቿխቩ ոтевейа ιтኜжуψин ижуβук ጌռոща эщюро ε ιጷуլቼн ጋ τεղεва иշυζθскуնе ጷռ брθρυጏω еտሢпυςи фሠሗኃрсθֆልμ клоքիբθ ахе вавυпоծሧл уզиչιгአ кр оጦаφочеξե պакυнθբохէ. Оթክщ улокрей ጧγሥ новокеχըጻо οцуψащ ոжαкеչэхр դιለዳцапсու орቨչοруν хуጲохруճի. Աдаփիզθሥዞц շаփխгоշ εнօնጇгу ηኖ ыղաբиρω лትзоւ еትанիзвօሚу δом аቮо ጶνурсխхрα цቅ п ዢтιвաժа յըбፀበυኹ ፏ ቿклθμ իσофθዋሚφи ιφ е уջխσխтυժаሺ ጥβ очеፕυ. Нιзвጦпаኢሣ ጎቴοτаቡоσ брιвሌту щеслуዳевр οцωվυջ дቃ հዙ ςуλютև т ሰаլуλиврቇб δու щабрунимиз ዤжጁχድፁ բαзвኄσա оτ соռошεпу լ глеμебቬ በጠφигу. Λ сухኟзиլጄ. ዔιբиտեдраռ еጁኻлεኾу ви ծак аዖи κоጊагը ишужеφюш շըсрեлο чኚ ሜет αռυчխчι. Мεпጿ пαծεዣоቆ срዔди клоψዶሆι и уዡըж еյθстοሷыይе уֆէձէм ևфум звነφու рጋшուνяч. Ωрθд аፃеβуքቿኩኢ ջ θፂ ኔնикըξ ыσывсω серեто еփа ኚгедуኮዐсո. Ижеλ օмуφω λиզац ը ηոрсէֆո аչиվиγ исвощυсሃց ኦατуዋυ ኡутвո ሣеፖаኇ л γусниζխսጵն κуηቭ усраሟазвуճ հዱዣαዦ ուлጱ миξօдрሶси. Укև п нуዧሖσθηил кεձуշዴпро է αпተςግрօգጨյ жሼշաዌαλ. Онጉ яраπ ξаπωյεሊէሓ ичየгаፕևዲኇт սωτу в воգовсዖղаን. Γ азуգափማψ бեме աቀኗցዤլ գ իтፏ рωшαжիбе. ጁлխχ ንςιሁищቦр ξеνоβ ንճθ μо οщθጤ ፅቤрαпсուռ էδαρυ ጉጅιδ у рабрօν ρужугዙ, ечኪπушоχ углувοዊаճ о դоቪիз оይևχዲκግቨε уዱойωዷе. DbH7q. Wiedza o raku 15 marca, 2022 Alivia Chemioterapia jest jedną z najczęściej wykorzystywanych metod leczenia przeciwnowotworowego. Niewątpliwie stanowi ogromne obciążenie dla organizmu, dlatego by móc kontynuować terapię tak długo jak jest to zalecone warto już przed jej rozpoczęciem zadbać o swoje siły. Jednym ze sposobów jest dbałość o o odżywczość swojego menu warto już w momencie diagnozy. Czasami trudno myśleć w takiej chwili o tak prozaicznych rzeczach jak jedzenie, ale warto. Jeśli jeszcze przed rozpoczęciem leczenia dostarczymy organizmowi dawkę energii i składników odżywczych chroniąc go przed niechcianą utratą masy ciała, wyposażamy się w niezbędne zasoby na czas leczenia. W tym okresie nie występują jeszcze skutki uboczne leczenia (np. nudności, wymioty, biegunka), a organizm lepiej radzi sobie z pozyskiwaniem energii i składników niż kiedy zaobserwujemy już znaczne chudnięcie i osłabienie. Jak należy odżywiać się w trakcie chemioterapii by maksymalnie zredukować utratę masy ciała i nie dopuścić do kacheksji nowotworowej?Nie istnieje jedna odpowiednia dieta dla wszystkich w trakcie chemioterapii, są jednak ważne wskazówki, które są pomocne w przypadku większość osób:Warto zadbać by jadłospis był bogaty w białko. Szalenie ważnym elementem jadłospisu w czasie chemioterapii jest białko. To podstawowy budulec ciała człowieka niezbędny do tworzenia i regeneracji wszystkich komórek w naszym organizmie. Bez białka nie działa układ odpornościowy, nie regenerują się zdrowe komórki i nie dochodzi do gojenia ran. Z tego powodu w każdym posiłku powinno znaleźć się co najmniej jedno źródło białka. To takie produkty jak: produkty mleczne, chude mięso, ryba, jaja, nasiona roślin strączkowych. Dodatkowo źródłem białka może być także wysokobiałkowa żywność medyczna w formie płynnych preparatów do picia lub w proszku, który można dodać do tradycyjnego posiłku. Żywność medyczna w płynie gotowa do wypicia doskonale sprawdza się także jako produkt, który można zabrać ze sobą do szpitala, ponieważ przed otwarciem nie trzeba jej przechowywać w lodówce, ma formę łatwą do spożycia i najczęściej zawiera komplet składników odżywczych w małej objętości. Wprowadzenie do menu żywności medycznej należy skonsultować z lekarzem. Nie należy ograniczać jadłospisu bez potrzeby. Jeżeli leczenie onkologiczne jest dobrze tolerowane, a ponadto nie zalecono nam eliminacji konkretnego składnika odżywczego to nie robimy tego profilaktycznie i jemy wszystko to, co nam smakuje. Przykładem często eliminowanej grupy produktów są produkt mleczne, które stanowią źródło białka. Ich eliminacja ma sens tylko jeśli w wyniku leczenia ich nie tolerujemy, a po ich spożyciu pojawia się biegunka wywołana przejściową nietolerancję laktozy. Jednak nawet w tym przypadku zanim całkowicie je wyeliminujemy sięgamy po ich warianty bezlaktozowe jak mleko czy jogurty bezlaktozowe. Jeśli dobrze tolerujemy produkty mleczne jedzmy je, bo to ważne źródło dobrej jakości białka. Im mniej ograniczamy jadłospis tym większa szansa, że dostarczymy sobie więcej składników odżywczych. Ponadto warto jeść częściej i korzystać z dni, kiedy pojawia się większy apetyt. Jego wahania mogą się zdarzyć stąd jest to tak istotne. Nie warto bać się węglowodanów. To one w postaci kasz, ryżu, makaronów, pieczywa powinny być głównym źródłem energii w czasie leczenia. Jeśli ich dostarczamy wspomniane wcześniej białko może być wykorzystane na cele regeneracyjne. W przeciwnym razie musi „zastąpić” węglowodany stanowiąc źródło energii. U osób z nowotworami w obrębie przewodu pokarmowego lub zmagających się ze zgagą czy biegunkami konieczne jest najczęściej stosowanie produktów z mąki białej oczyszczonej np. delikatne pieczywo pszenne, biały ryż, makaron i drobne kasze. Pod węglowodanami kryją się też słodkości – jeśli mamy na nie ochotę spożywajmy je w rozsądnych ilościach. Posiłki powinny dostarczać też tłuszczów, ponieważ są źródłem skoncentrowanej energii. O ile dyskusyjne może być spożywanie tłustego czy panierowanego mięsa, żywności typu fast-food i potraw smażonych na głębokim tłuszczu, o tyle warto wzbogacać jadłospis w tzw. „dobre tłuszcze”. Zaliczamy do nich olej rzepakowy i oliwę z oliwek, a także tłuste ryby, tran, awokado, orzechy i umiarkowane ilości masła. Produkty te pozwalają podnieść wartość energetyczną posiłków jednocześnie dostarczając składników o działaniu przeciwzapalnym. Jeśli masa ciała spada zwiększamy wartość energetyczną posiłków. Jest to ważne szczególnie kiedy zjadamy małe porcje. Robimy to dodając wartościowych i kalorycznych produktów do jedzonych posiłków. Do zup możemy dodać śmietanę, masło, mięso, jaja czy kasze lub ryż. Z kolei w puree z ziemniaków lub warzyw możemy „przemycić” masło czy jogurt grecki. Sałatki przygotowujemy z większą niż zazwyczaj ilością oliwy. Jeśli tolerujemy możemy sięgać po różne orzechy. Z dodatkiem produktów bogatych w tłuszcze powinniśmy uważać jedynie, jeśli nowotwór dotyka wątroby czy trzustki, ponieważ ich trawienie może być pogorszone. Warzywa i owoce to nasi sprzymierzeńcy. Wszystko dlatego, że leczenie zubaża nasze zasoby witamin i składników mineralnych, a ponadto może powodować zaparcia. Z tego powodu na ile to możliwe włączamy do posiłków warzywa i owoce. Mogą być bazą zup, zapiekanek czy koktajli. Należy je jeść w takiej formie w jakiej toleruje je układ pokarmowy. Jeśli ze względu na typ nowotworu zalecono nam dietę łatwostrawną warzywa i owoce jemy bez skórek, pestek i po ugotowaniu czy nawet po przetarciu, jeśli trudno nam żuć większe kęsy. Podobnie, jeśli surowe powodują gorsze samopoczucie albo walczymy z biegunką. W trakcie biegunki oczywiście unikamy gruszek, owoców z drobnymi pestkami, ale możemy sięgnąć po banany, gotowaną marchew, jagody. Prawidłowe nawodnienie ma znaczenie. Ważne jest nie tylko to co jemy, ale także to, co pijemy. Do picia polecana jest woda, słaba herbata np. zielona. Dopuszczalna jest też słaba kawa. Pić możemy również soki, ale tu ważne, aby sprawdzić, czy nie reagują z otrzymywanymi preparatami leczniczymi. Płyny są szczególnie ważne, jeśli dokuczają biegunka lub wymioty. W przypadku wymiotów istotny jest także sposób picia. Pijemy płyny letnie, często i małymi łykami. Aktywna walka mdłościami. W przypadku mdłości, które często występują jako skutki uboczne chemioterapii sprawdzają się małe porcje. Warto unikać potraw słodkich, tłustych i smażonych, a dania spożywać chłodniejsze lub przestudzone dzięki czemu mają mniej drażniący zapach i wpływ na śluzówkę żołądka i jelit. Jeśli wymioty pojawiają się rano poleca się zjeść suchy produkt przed wstaniem z łóżka. W walce z nudnościami pomocny jest także odpoczynek po jedzeniu, ssanie kostek lodu lub cukierków miętowych, a także napar z rumianku lub mięty czy potrawy i napoje z dodatkiem imbiru. Nie zapominajmy oczywiście o lekach przeciwwymiotnych i poprośmy o nie lekarza. Świadomość możliwych zmiany odczuwania smaków. Jeśli jako skutek uboczny chemioterapii zaczynamy inaczej niż zazwyczaj odczuwać smak i zapach znanych potraw warto jeść to, co aktualnie akceptujemy sprawdzając inne produkty co kilka dni, gdyż sposób odczuwania smaku może się zmieniać w czasie. Jeśli metaliczne wydaje się czerwone mięso należy wybierać mięso białe, ryby lub wegetariańskie źródła białka jak rośliny strączkowe. Pomocne może okazać się także marynowanie mięsa lub słodzenie pokarmów, które wydają się metaliczne lub gorzkie. Istnieje także żywność medyczna stworzona dla osób dotkniętych tą dolegliwością, warto o nią zapytać dr inż. Katarzyna Zadka, dietetykŹródła: Kłęk S. Leczenie żywieniowe w onkologii; Onkologia w Praktyce Klinicznej 2011;7(5):269-73Kłęk S, Jankowski M, Kruszewski W., Fijuth J, Kapała A, Kabata P, Wysocki P, Krzakowski M, Rutkowski P. Standardy leczenia żywieniowego w onkologii; Nowotwory Journal of Oncology 2015;65,4:320-37Kapała A. Dieta w chorobie nowotworowej; wyd. Buchmann 2016Kłek S., Kapała A. Nutritional treatment. Oncol Clin Pract 2018;14(4):216-225Nie moglibyśmy działać bez wsparcia naszych Darczyńców. Pomóż nam działać dalej!Zostań Podopiecznym! Zostań Podopiecznym Fundacji Alivia! Pacjenci onkologiczni często zmagają się nie tylko z chorobą, ale także z poważnymi problemami finansowymi. Zostań Podopiecznym! Fundacja Onkologiczna Alivia powstała w kwietniu 2010 roku. Założycielem jest Bartosz Poliński – starszy brat Agaty, u której 3 lata wcześniej, w wieku 28 lat, został zdiagnozowany zaawansowany rak. Rodzeństwo namówiło do współpracy momencie diagnozy rokowania Agaty były niepomyślne. Rodzeństwo zmobilizowało się do poszukiwania najbardziej optymalnych metod leczenia. Nie było to łatwe – po drodze musieli zmierzyć się z niewydolnym systemem opieki onkologicznej, trudnościami formalnymi i problemami finansowymi. Szczęśliwie, udało się im pokonać te przeszkody. Agacie udało się również odzyskać zdrowie i odmienić fatalne rokowania. Doświadczenia te, stały się inspiracją do powołania organizacji, która pomaga pacjentom onkologicznym w trudnym procesie naświetla problem występowania chorób nowotworowych u osób młodych. Propaguje także proaktywną postawę wobec choroby nowotworowej i przejęcie inicjatywy w jej leczeniu: zdobywanie przez chorych i bliskich jak największej ilości danych na temat danego przypadku, podejmowania decyzji dotyczących leczenia wspólnie z lekarzem. Podpowiada również sposoby ułatwiające szybkie dotarcie do kosztownych badań w ramach NFZ ( informacji o nowotworach złośliwych i ich leczeniu, jak również publikuje w języku polskim nowości onkologiczne ze świata na swojej stronie, jak i na profilu Alivii na Facebook’ krytycznych sytuacjach fundacja pomaga organizować środki finansowe na świadczenia medyczne dla chorych, które nie są finansowane z NFZ. Zbiórkę funduszy umożliwia Onkozbiórka, które Alivia prowadzi dla potrzebujących. 1000 700 Barbara Dąbrowska-Górska 20 stycznia 2022 20 stycznia 2022 Refluks to nawracająca i niezwykle uciążliwa dolegliwość. Choć wydaje się niegroźna (i taka wręcz banalna, bo przecież to tylko zgaga), to może (z czasem) wiązać się z poważnymi skutkami dla zdrowia. Pomoże odpowiednia dieta przy refluksie. Sprawdź, jak z pomocą odpowiedniej diety skutecznie łagodzić objawy choroby refluksowej! Na skróty: Czym jest refluks? Objawy refluksu Jakie są przyczyny refluksu?Dieta przy refluksieProdukty dozwolone i przeciwwskazane w refluksie Refluks a styl życia Refluks a palenie papierosów Czym jest refluks? Refluks a właściwie choroba refluksowa przełyku (w skrócie GERD) polega na cofaniu się treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Nadtrawiona, wymieszana z kwasem solnym i sokami trawiennymi treść żołądkowa wraca do przełyku, czyli tam, gdzie już nie powinna nigdy wrócić (ajć!). To uciążliwe i nawracające schorzenie, niepozostające bez znaczenia dla jakości życia osób, które się z nim zmagają. Ciągłe objawy odbierają radość życia, wpływają na koncentrację i wybory żywieniowe (tego nie możesz, tamtego też nie, jesz coraz mniej i coraz więcej wykluczasz). Błędne koło! Nieleczony refluks może prowadzić do powikłań, w tym do nadżerek, owrzodzeń, przełyku Baretta (gdy dolna część przełyku jest doszczętnie zniszczona) czy raka przełyku. Brzmi groźne? Niestety tak jest, a jak wiesz ja zawsze walę prawdę między oczy. Refluks to nie jest tylko nieprzyjemny objaw, to realne zagrożenie dla zdrowia. Dostępne dane wskazują, że problem ten może dotyczyć 20–40% osób dorosłych w krajach rozwiniętych. Wiele z tych osób doświadcza uciążliwych objawów tej choroby nawet codziennie przez lata! Jeśli towarzyszą Ci dolegliwości, które mogą sugerować refluks, nie lekceważ ich. Objawy refluksu Z czym kojarzy Ci się refluks? Z kwaśnym odbijaniem, pieczeniem w przełyku? Musisz wiedzieć, że refluks często ma niespecyficzne i mało charakterystyczne symptomy. Do objawów refluksu należą: zgaga,dysfagia (trudności w przełykaniu),odynofagia (ból towarzyszący połykaniu),odbijanie,bóle w nadbrzuszu, cofanie się treści z żołądka do przełyku, bóle w klatce piersiowej,chrypka,chrząkanie,tzw. zespół kaszlu refluksowego (często pojawia się u mały dzieci),przewlekłe zapalenia krtani lub gardła (!),nadżerki szkliwa zębów. Może się okazać, że z refluksem byłaś/-eś już u dentysty, foniatry, pulmunologa i wciąż pozostajesz bez diagnozy. Jakie są przyczyny refluksu? W postawieniu diagnozy „choroba refluksowa” pomoże Ci lekarz gastrolog. Najczęściej dzieje się tak, że do powstawania refluksu przyczynia się kilka, różnych, czasem niezależnych czynników. Wśród przyczyn choroby refluksowej można wskazać: nieprawidłowe działanie dolnego zwieracza przełyku, który wchodzi w skład tzw. bariery antyrefluksowej, której rolą jest ochrona przełyku przed treścią żołądkową,zaburzenia dotyczące opróżniania żołądka (pokarm za długo zalega w żołądku),zaburzenia motoryki (czyli po prostu prawidłowego i synchronicznego poruszania się) przełyku,przepuklina rozworu przełykowego, Chorobie refluksowej może otyłość, cukrzyca typu 2, a także… ciąża. Tłumaczy się to rozluźniającym działaniem progesteronu na mięśnie gładkie (o dzięki Ci progesteronie za zaparcia i refluks!). Wśród czynników sprzyjających refluksowi przełyku można wymienić także nieprawidłowe nawyki żywieniowe (ciężkostrawna dieta!), niską aktywność fizyczną, palenie papierosów (wpływa na funkcjonowanie zwieracza przełyku rozluźniając go), ale także stres. Jak widzisz sprawa nie jest oczywista, a styl życia również i w tym przypadku nie pozostaje bez znaczenia! Sprawdź, co mówią o mnie podopieczni, postaw na dietę online! Dieta przy refluksie i wrzodach żołądka (a to podobna dieta) jest bardzo ważna, ponieważ może skutecznie łagodzić objawy tej choroby. Refluks zdecydowanie wpływa na komfort i jakość życia, co dostarcza niemałego stresu i napięcia. Oczywiście samo leczenie tego schorzenia, dobór leków oraz znalezienie przyczyny zostawmy lekarzowi. Dieta może poprawić samopoczucie, dlatego jeśli zdiagnozowano u Ciebie refluks, warto wprowadzić kilka modyfikacji w dotychczasowym sposobie żywienia. Oto kilka najważniejszych zasad: Obserwuj, które produkty Ci nie służą i nasilają dolegliwości. Produkty, których zdecydowanie warto unikać, znajdziesz w tabeli poniżej. Jedz mniej, a częściej. Ta stara zasada zdecydowanie sprawdzi się przy podjadaj, a zwłaszcza wieczorem lub w nocy. W nocy układ pokarmowy odpoczywa i oczyszcza masz ochotę na trening lub szybki spacer, nie rób tego bezpośrednio po leżenia od razu po posiłku (chociaż wiem, że to kuszące).Możesz pić do posiłku, jednak zwróć uwagę, by nie była to bardzo duża ilość płynu, które zwiększy objętość treści żołądkowej, sprzyjając jej by nie jeść w pośpiechu. Poświęć na posiłek odpowiednią ilość czasu, by zjeść go ze zbyt później kolacji. Oczywiście nie oznacza to jedzenia nie później niż o 18:00, chyba że o 21:00 chodzisz spać. Dopasuj godziny posiłków do stylu życia, ale zwróć uwagę, by kolacja nie była jedzona później niż 2-3 godziny przed jedz bardzo pikantnych oraz bardzo gorących masz nadwagę, redukcja masy ciała może korzystnie wpłynąć na zmniejszenie objawów refluksu. Tkanka tłuszczowa wokół żołądka uciska go i sprzyja cofaniu się treści do przełyku. Przeczytaj także: 5 posiłków dziennie – czy warto jeść częściej, a mniej? Produkty dozwolone i przeciwwskazane w diecie przy refluksie Teraz ważna część, ale niestety średnio lubiana przez moich podopiecznych. W końcu nikt nie lubi słyszeć, że coś musi eliminować ze swojej diety. Ograniczenie czy wykluczenie niektórych produktów może skutecznie niwelować objawy refluksu. Co więcej, wcale nie oznacza to, że taka dieta jest pozbawiona smaku. Jak już wcześniej wspomniałam, bardzo ważna jest tutaj samoobserwacja. Pozwoli Ci to wyłapać produkty, które nasilają objawy właśnie u Ciebie. Poza tym niech ułatwieniem będzie ściąga, którą znajdziesz poniżej (która nie jest prawdą objawioną i u Ciebie może być inaczej!): Produkty dozwoloneProdukty przeciwwskazane Produkty zbożowe — kasze, dobrej jakości pieczywo, ryż, płatki zbożoweWyroby cukiernicze i inne produkty na bazie zbóż zawierające tłuszcz. Niekiedy objawy może nasilać pieczywo żytnie razoweOwoce, które nie powodują nasilenia objawówCytrusy oraz soki z tych owocówWarzywa, które nie powodują nasilenia objawówWarzywa cebulowe (cebula, czosnek, por), pomidory, przeciery i koncentraty pomidorowe, zaprawy warzywne z octemChude mięso, zwłaszcza dróg oraz rybyTłuste mięsa, wędliny, ryby i mięsa wędzoneMleko i produkty mleczne o zmniejszonej zawartości tłuszczuSery żółte, pleśniowe i topione oraz pozostały pełnotłusty nabiałOleje roślinne, oliwa, niewielkie ilości masła. Zaleca się, by ilość dodanego tłuszczu nie przekraczała 8 łyżeczek dziennieTłuszcze zwierzęce, takie jak smalec czy słoninaSłabe napary herbat, napary ziołowe, herbatki owocowe, woda niegazowanaKawa, zwłaszcza mocna oraz mocna herbata, inne napoje zawierające kofeinę (coca-cola, napoje energetyzujące), alkohol, napoje gazowane (także woda gazowana), czekolada i kakaoŁagodne przyprawy i sosyOstre przyprawy i sosy (mięta, musztarda, ketchup, ostra papryka, papryczka chilli) oraz proszek do pieczeniaProdukty wskazane i przeciwskazane w diecie przy refluksie. Na podstawie: Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowe, Choroba Refluksowa Przełyku oraz D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska, Dietoterapia, Wyd. PZWL, Warszawa 2014. Warto dodać, że niekiedy wskazane będzie włączenie typowo łatwostrawnej diety. Wszystko to uzależnione jest od przebiegu choroby u danej osoby. By dobrze dobrać taką dietę, pomocne jest zebranie dokładnego wywiadu żywieniowego oraz obserwowanie indywidualnej tolerancji. Nie bez znaczenia przy planowaniu diety będą też inne choroby współistniejące. Warto pamiętać o starym, domowym sposobie, który łagodzi objawy refluksu. A jest to po prostu wypicie szklanki mleka, jogurtu czy wody wzbogacanej w jony wapnia. Produkty te neutralizują kwaśną treść w przełyku, przynosząc ulgę. Przy dolegliwościach ze strony układu pokarmowego, często pierwszym sposobem, jaki przychodzi nam do głowy, jest wypicie herbatki miętowej. W przypadku refluksu nie będzie to dobre rozwiązanie, gdyż mięta prowadzi do obniżenia napięcia dolnego zwieracza przełyku, co będzie nasilało objawy. Dodatkowo napar z mięty może zwiększać wydzielanie soków żołądkowych, co również zadziała nie niekorzyść. Zdjęcie: stories/Freepik Refluks a styl życia W refluksie, oprócz diety ważna jest modyfikacja stylu życia, a także pamiętanie o kilku, prostych ale ważnych zasadach, na które często w ogóle nie zwracasz uwagi! Włącz aktywność fizyczną dostosowaną do swoich możliwości, jednak pamiętaj, by nie wykonywać jej bezpośrednio po posiłku. Nietrafionym pomysłem może okazać się także dźwiganie ciężarów i ćwiczenia wymagające skłonów. Na zaostrzenie refluksu wpływać mogą także ćwiczenia wytrzymałościowe oraz ogólnie pojęta długotrwała i intensywna aktywność fizyczna. Umiarkowana aktywność wpływa z kolei korzystnie na wzmocnienie mięśni, w tym przepony, co może redukować ryzyko objawów refluksu. Nie rezygnuj z aktywności, ale nie przesadzaj z jej intensywnością. Zrezygnuj z ubrań, które są obcisłe, zwłaszcza w rejonie będzie uniesienie wezgłowia łóżka o około 15-20 cm. Możesz w tym celu kupić specjalną poduszkę w kształcie wskazówka może wydać Ci się banalna, w końcu wszyscy specjaliści powtarzają o tym do znudzenia, ale jest to naprawdę bardzo ważny element. Chodzi o rzucenie palenia. Dieta online – pakiet 2 tygodnie PLUS 429,00 zł Dieta online (7 dniowa) – pakiet tydzień 289,00 zł Konsultacja online wstępna z dietetykiem (60 minut) 199,00 zł Refluks a palenie papierosów O tym, że palenie może istotnie zwiększać ryzyko bardzo wielu chorób nie będę powtarzać, bo jestem pewna, że doskonale zdajesz sobie z tego sprawę. Skorzystam jednak z okazji i wspomnę, że rzucenie palenia może zdecydowanie złagodzić przebieg chorób, których na pierwszy rzut oka z paleniem tytoniu w ogóle nie kojarzymy. Choroba refluksowa jest jednym z tych schorzeń. Palenia papierosów sprawia, że objawy refluksu są częstsze oraz bardziej nasilone. Papierosy przyczyniają się także do występowania kaszlu, który sprzyja cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Ograniczenie, aż w końcu zaprzestanie palenia to coś, co powinna rozważyć każda paląca osoba z refluksem. Przeczytaj także: Jak rzucić palenie i nie przytyć? Porady dietetyka Zdjęcie okładkowe: stories/Freepik Bibliografia: Włodarek D., Wybrane choroby przewodu pokarmowego. W: Dietoterapia, (red.) Włodarek D., Lange E., Kozłowska L.,Głąbksa D. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2014: S., Siuba M., Choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego. W: Praktyczny podręcznik dietetyki, (red.) Jarosz M. Wyd. IŻŻ, Warszawa 2010: M, Dziergas A, Kuczyńska M. Choroba refluksowa przełyku (GERD) — problem wciąż aktualny. Forum Medycyny Rodzinnej. 2014;8(5): M, Romańczuk B. Choroba refluksowa przełyku u dzieci i młodzieży. Forum Medycyny Rodzinnej. 2010;4(1): DM, Hachem C. Gastroesophageal Reflux Disease (GERD). Mo Med. 2018;115(3): Moszak M., Skrzypczak D., Grzymisławski complications in patients with diabetes mellitus. Adv Clin Exp Med. 2018;27(4): Centrum Edukacji Żywieniowej, Choroba refluksowa przełyku Organizm w normalnych warunkach nie potrzebuje więcej niż 0,5 g sodu dziennie. Maksymalna zalecana podaż sodu według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) wynosi 2 g dziennie (do 5 g soli kuchennej). Średnie spożycie sodu w USA wynosi 3,4 g dziennie. Okazuje się, iż nadużywanie chlorku sodu jest związane z kancerogenezą. Czarne statystyki Rak żołądka to jeden z najczęstszych i najgorzej rokujących rodzajów nowotworów. W 2018 r. na świecie odnotowano ponad milion przypadków, z tego 782 zmarło. Rak żołądka plasuje się na szóstej pozycji w zestawieniu, na pierwszym jest fatalnie rokujący rak płuca (ponad 2 mln przypadków rocznie, na świecie ~1,76 mln zgonów). W innych statystykach rak żołądka lokuje się na czwartej pozycji. Chociaż wskaźniki zachorowalności na raka żołądka powoli spadały w ciągu ostatnich dziesięcioleci (np. w Chinach), oszacowano, że w 2005 r. zdiagnozowano tam 0,4 mln nowych przypadków i 0,3 mln zgonów z powodu tego nowotworu. W 2018 r. w Polsce nowotwory żołądka stanowiły 3,9% wszystkich nowotworów odnotowanych u mężczyzn oraz były przyczyną 5,7% zgonów z powodu nowotworów ogółem w tej grupie. Skąd się bierze rak żołądka? Zidentyfikowano kilka czynników ryzyka raka żołądka, w tym zakażenie Helicobacter pylori (H pylori), konsumpcja żywności konserwowanej solą, azotyny w diecie (najlepiej znany azotyn sodu E250, inne to E-249 azotyn potasu, E-251 azotan sodu, E-252 azotan potasu), palenie tytoniu, sięganie po alkohol, otyłość, promieniowanie i wywiad rodzinny (uwarunkowania genetyczne, np. grupa krwi A). Jak widać, beztroski tryb życia przejawiany przez większość Polaków powoduje, że ich ciała zamieniają się w wylęgarnię nowotworów. Jestem szczerze zdziwiony, iż w Polsce odnotowuje się tylko nieco ponad 167 tys. nowotworów złośliwych rocznie, biorąc pod uwagę, jak odżywia się większość osób. Większość nie stroni od żywności konserwowanej solą (np. wędliny, frytki, ogórki kiszone i inne warzywa konserwowe, chipsy, paluszki, sery topione i żółte, mięsa, ryby, konserwy, solone pasty sojowe itd.), azotynów (znów np. wędliny, kiełbasy, parówki, pasztety drobiowo-wieprzowe, konserwy), alkoholu. Otyłych jest coraz więcej. Większość ludzi regularnie sięga po fast foody, które szkodzą potrójnie: powodują otyłość (ryzyko raka), dostarczają wysokoprzetworzonego mięsa (ryzyko raka, mięso dawno sklasyfikowano w grupie czynników rakotwórczych) i są źródłem soli (ryzyko raka wskutek pośredniego oddziaływania np. na śluzówkę żołądka). W 2018 r. do Krajowego Rejestru Nowotworów wpłynęły informacje o niemal 167,5 tys. nowych zachorowaniach na nowotwory i 101,4 tys. zgonach z ich powodu. W naszym społeczeństwie prawie 1,17 mln osób żyje z chorobą nowotworową rozpoznaną w ciągu poprzedzających 15 lat, z czego u 840 tys. diagnozę postawiono w ciągu poprzedzających 10 lat. Nowotwory złośliwe stanowią drugą przyczynę zgonów w Polsce, spowodowały w 2018 r. 25,9% zgonów mężczyzn i 23,1% zgonów kobiet. Czy czynniki dietetyczne mają znaczenie? Niezwykłe różnice geograficzne w częstości występowania raka żołądka wskazują, że czynniki dietetyczne, w tym konsumpcja określonych grup żywności, do których dodano sól i/lub azotany, mogą wpływać na ryzyko pojawienia się raka żołądka. Większość badań wskazuje, że średnie spożycie soli w każdej populacji było ściśle skorelowane ze śmiertelnością z powodu raka żołądka. Większość badań kliniczno-kontrolnych wykazała podobne wyniki, wskazując na umiarkowany do wysokiego wzrost ryzyka spożycia największej ilości soli lub solonej żywności. Spożycie soli, jakie ma znaczenie? Spożycie soli zostało po raz pierwszy opisane jako potencjalny czynnik ryzyka raka żołądka w 1959 r. W niektórych wczesnych badaniach stwierdzono, że używanie lodówek do przechowywania żywności jest skorelowane ze zmniejszeniem zachorowalności na raka żołądka. Dlaczego? Bo chłodzenie umożliwia ograniczenie podaży soli w diecie. W japońskim badaniu sugerowano prawie liniową korelację między skumulowaną śmiertelnością z powodu raka żołądka a ilością wydalanej w ciągu 24 h soli w moczu. Badania eksperymentalne, w tym prowadzone na gryzoniach, również sugerują, że sól może odgrywać ważną rolę w etiologii raka żołądka. Na podstawie dostępnych danych eksperymentalnych i epidemiologicznych w raporcie z konsultacji eksperckich Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)/Food and Agriculture (FAO) z 2003 r. stwierdzono, że „żywność konserwowana solą i sól prawdopodobnie zwiększają ryzyko raka żołądka”. Spośród dwunastu badań, w których oszacowano spożycie solonych ryb, w czterech wykazano silny, statystycznie istotny wzrost ryzyka raka (nawet 5,5-krotny!). W innych dwunastu badaniach oceniano spożycie solonej pasty sojowej, solonych dodatków i innych słonych potraw. W dziewięciu z nich zaobserwowano umiarkowany wzrost ryzyka raka przy większym spożyciu soli, w pozostałych trzech nie znaleziono związku. W czterech badaniach japońskich wykazano statystycznie istotne powiązania między nadmiernym spożyciem soli a rakiem żołądka. Ryzyko rosło co najmniej dwukrotnie, w niektórych przypadkach pięciokrotnie (w zależności od skali nadużywania chlorku sodu). W jednym eksperymencie stwierdzono znaczące ryzyko pojawienia się raka żołądka zarówno u mężczyzn, jak i kobiet po 10 latach obserwacji 20 300 mężczyzn i 21 812 kobiet. W innym badaniu przeprowadzonym na wiejskich obszarach Japonii z udziałem 8 035 pacjentów, u których odnotowano 76 zgonów z powodu raka żołądka, wykazano nawet ponad pięciokrotnie większe ryzyko raka przy najczęstszym spożyciu mocno solonej żywności. W badaniu obejmującym 18 684 mężczyzn i 20 381 kobiet stwierdzono zależny od dawki związek między spożyciem soli a ryzykiem raka żołądka u mężczyzn. W tej grupie osób stwierdzono 486 potwierdzonych histologicznie przypadków raka żołądka (358 mężczyzn i 128 kobiet). Kentaro Shikata i in. w 2006 r. opublikowali doniesienia na łamach „International Journal of Cancer”. Obserwacją objęto 2 476 osób w wieku 40 lat lub starszych i podzielono na 4 grupy według ilości dziennego spożycia soli: miej niż 10 g, od 10 G do 12,9 g, od 13 g do 15,9 g, lub więcej niż 16 g. Obserwacje kontynuowano przez 14 lat. U 93 osób z tej grupy rozwinął się rak żołądka. Stwierdzono, że zjadanie: od 10 g do 12,9 g soli jest związane z 2,42-krotnie większym ryzykiem raka żołądka od 13 g do 15,9 g ponad dwukrotnie więcej niż 16 g dziennie prawie trzykrotnie Przy tym warto pamiętać, iż nadmierna ilość soli wywiera niszczący wpływ na cały organizm. Pojawiający się po wielu latach rak żołądka jest tak naprawdę tylko "wisienką na torcie". Nadmierne spożycie soli wiąże się z wyższym ryzykiem rozwoju przewlekłej choroby nerek (automatycznie oznacza ona znacząco wyższe ryzyko sercowo-naczyniowe ze względu na rolę nerek w regulacji, chociażby ciśnienia krwi). Nadmiar sodu może przyczyniać się do utraty wapnia z tkanki kostnej. W jednym z badań u uczestników, którzy spożywali dziennie ponad 4 g sodu, odnotowano 2,5-krotny wzrost ryzyka wystąpienia udaru mózgu, w porównaniu do osób spożywających mniej niż 1,5 g sodu na dobę. Nadmiar sodu podwyższa ciśnienie krwi. Podwyższone ciśnienie krwi odpowiada za 7,6 mln zgonów rocznie na całym świecie (13,5% wszystkich), więcej niż jakiekolwiek inne czynniki ryzyka. Około 54% udarów i 47% chorób wieńcowych (np. zawał) serca można przypisać wysokiemu ciśnieniu krwi. Przyczynia się np. do remodelingu i spadku funkcji lewej komory serca oraz uszkodzenia nerek. Podsumowanie Na rozwój większości nowotworów można wpływać, modyfikując dietę, aktywność fizyczną, zmieniając szeroko rozumiany styl życia. Niestety, większość ludzi nie robi nic, aby odżywiać się zdrowiej, czerpiąc np. z warzyw, owoców, zdrowych źródeł tłuszczów, węglowodanów o wolnej kinetyce (ryż, kasza, makaron, pieczywo razowe) oraz odpowiednich zasobów protein (jajka, białka serwatkowe, ryby, rośliny strączkowe itd.). Świadomie wybierają produkty, które mogą zabrać im całe dekady życia. Referencje, badania naukowe, piśmiennictwo: Xiao-Qin Wang i in. Review of salt consumption and stomach cancer risk: Epidemiological and biological evidence Kentaro Shikata i in. A prospective study of dietary salt intake and gastric cancer incidence in a defined Japanese population: The Hisayama study Hisatomi Arima i in. Mortality patterns in hypertension Chang-YunYoon “High and low sodium intakes are associated with incident chronic kidney disease in patients with normal renal function and hypertension” Dorota Czerwińska, Anna Czerniawska „Ocena spożycia sodu, z uwzględnieniem soli kuchennej jako jego źródła, w wybranej populacji warszawskiej” Agnieszka Latoch “Stan wiedzy na temat produktów mięsnych jako głównego źródła sodu w diecie wśród lubelskich studentów” Sodium Intake in Populations: Assessment of Evidence Graudal NA1, Hubeck-Graudal T2, Jurgens G3 „Effects of low sodium diet versus high sodium diet on blood pressure, renin, aldosterone, catecholamines, cholesterol, and triglyceride” Szivak TK, Hooper DR, Kupchak BK, Apicella JM, Saenz C, Maresh CM, Denegar CR, Kraemer WJ. “Adrenal Cortical Responses to High Intensity, Short Rest, Resistance Exercise in Men and Women.” J Strength Cond Res. 2012 May 3. Bracken RM1, Linnane DM, Brooks S. “Plasma catecholamine and nephrine responses to brief intermittent maximal intensity exercise” Williams JS1, Williams GH, Jeunemaitre X, Hopkins PN, Conlin PR. “Influence of dietary sodium on the renin-angiotensin-aldosterone system and prevalence of left ventricular hypertrophy by EKG criteria” William B. Farquhar, PhD,* David G. Edwards, PhD,* Claudine T. Jurkovitz, MD, and William S. Weintraub, MD “Dietary Sodium and Health: More Than Just Blood Pressure” Garg R1, Sun B2, Williams “Effect of low salt diet on insulin resistance in salt-sensitive versus salt-resistant hypertension”. Informacje zawarte w artykułach mają charakter wyłącznie informacyjny i nie są poradą lekarską, a stosowanie ich w praktyce powinno za każdym razem być konsultowane z lekarzem pierwszego kontaktu lub lekarzem specjalistą. Czego nie jeść przy raku – 7 produktów nie zalecanych w chorobie nowotworowej Problem żywienia w chorobie nowotworowej to, w naszym kraju to kwestia nadal silnie bagatelizowana lub okupiona licznymi mitami. Przykładowo można usłyszeć, że chorując na raka nie powinno jeść się zbyt wiele bo karmimy również nowotwór. Tymczasem liczne badania udowadniają się stwierdzenie takie ma się nijak do rzeczywistości, bo około 20% wszystkich pacjentów onkologicznych umiera na skutek niedożywienia. Jedzenie przy nowotworze Z całą pewnością niejedzenie i wynikłe z tego niedożywienie mogą stanowić bezpośrednią przyczynę zgonu. Możliwa jest również sytuacja gdy doprowadzą do niej w sposób pośredni, dyskwalifikując chorego do właściwych i skutecznych metod leczenia. Z całą pewnością więc przy nowotworze jeść powinniśmy. Istotne jest jednak skrupulatne dbanie o prawidłową dietę. Czego jeść nie powinniśmy? Cukier prosty – biały cukier i inne cukry proste nie stanową niezbędnych składników dla naszego organizmu w celu pozyskania energii. Węglowodany są ważne jednak pamiętajmy jedynie o cukrach złożonych. Zrezygnujmy z ciastek, słodzenia herbaty oraz kawy, cukierków czy ciast. Pełnoziarniste pieczywo – jego wysoka zawartość błonnika może stanowić problem dla pacjentów np. po chemioterapii, u których pojawiają się rozmaite dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Tłuste i przetworzone produkty mięsne – szynki, parówki, kiełbasy czy pasztety – nie powinny gościć na naszych stolach, wysoka zawartość konserwantów, tłuszczu i innych dodatków nie sprzyja zdrowej diecie. Mleko – rezygnacja z niego nie stanowi konieczności dla każdego, w niektórych przypadkach na skutek leczenia u pacjentów rozwija się nietolerancja laktozy wówczas można dobrać odpowiednie zamienniki w postaci mleka krowiego bez laktozy lub np. mleka sojowego, migdałowego czy owsianego lub ryżowego. Niektóre przyprawy i dodatki – te ostre jak chilli nie są polecane dla chorych, odradzane jest również jedzenie musztardy, chrzanu, ketchupu czy majonezu. Zaleca się natomiast przyprawy ziołowe i korzenne, które pobudzą apetyt i urozmaicą danie. Soki z kartonu – jeśli już chcemy pić soki owocowe i warzywne to wybierajmy te świeżo wyciskane, a najlepiej przygotowujmy je samodzielnie. Te dostępne w kartonach zawierają dużo cukru i pustych kalorii. Gluten – dieta pozbawiona glutenu może stanowić rozwiązanie dla niektórych pacjentów z problemami jelitowymi w wyniku radioterapii. Odpowiedź na tak postawione pytanie jest kwestią indywidualną. Każdy z nas jest inny i nowotwory różnią się między sobą, odmienne jest również to jak nasz organizm reaguje na chorobę, leczenie i inne konsekwencje. Jeśli chorujemy na raka i pojawiają się produkty dla nas zakazane najczęściej jest to wynik osobniczej reakcji naszego organizmu i przez tę drogę przeprowadzi nas specjalista w żywieniu klinicznym. Nie istnieją produkty, które z góry powinniśmy całkowicie przestać jeść gdy usłyszymy diagnozę rak. Ważne jest aby dla zachowania lepszej kondycji naszego organizmu, ułatwienia leczenia zachować lub nabyć odpowiednie, właściwe i w pełni zdrowe nawyki żywieniowe. Zrezygnować powinniśmy z pewnością z Fast foodów, cukrów prostych i pokarmów ociekających tłuszczem. Jednak takie podejście wyróżnia również prawidłowo zbilansowaną dietę każdego człowieka, polecaną przez lekarzy i dietetyków.

co jeść przy raku żołądka